U svetu pčela, gde se sve više pažnje posvećuje bolestima, otpornosti i zdravlju pčelinjih društava, naučnici su došli do otkrića koje pokazuje koliko složenu ulogu imaju mikroorganizmi nastanjeni u njihovim crevima.

Istraživanje objavljeno 24. avgusta 2026. u naučnom časopisu Nature Microbiology pokazalo je da kolibaktin, supstanca koju proizvodi bakterija Frischella perrara, prirodni stanovnik digestivnog sistema medonosne pčele, može da zaštiti pčele od određenog bakterijskog patogena. Proizvodnja kolibaktina u ovoj bakteriji bila je poznata i ranije; novo istraživanje razjašnjava njegovu zaštitnu ulogu. [1]

O rezultatima je 2. oktobra pisala i Apimondija, prenoseći stručni osvrt časopisa Nature Reviews Microbiology. [2] [3]

Kako bakterija štiti pčelu?

Naučnici su ispitivali ponašanje bakterije Frischella perrara u prisustvu patogena Serratia marcescens, koji pod određenim okolnostima može izazvati oboljenja i povećanu smrtnost pčela.

Rezultati laboratorijskih eksperimenata pokazali su da su pčele koje su imale bakteriju Frischella perrara bolje preživljavale izlaganje ovom patogenu. Bakterije kojima je onemogućena proizvodnja kolibaktina nisu pružale tu zaštitu. [1]

Objašnjenje se krije u kolibaktinu: ova supstanca može da ošteti DNK određenih bakterija i time doprinese njihovom suzbijanju.

Istraživači su ustanovili i da bakterije koje su uobičajeni stanovnici creva pčela poseduju gene koji omogućavaju zaštitu od kolibaktina. Drugim rečima, supstanca koja suzbija određene štetne bakterije ne mora podjednako delovati na sve mikroorganizme u crevima pčele. [2]

Zaštita koja ima svoju cenu

Ipak, možda najzanimljiviji rezultat istraživanja nije sama zaštitna uloga kolibaktina.

Naučnici su ustanovili da prisustvo bakterije Frischella perrara može skratiti životni vek pčela kada nisu izložene ispitivanom patogenu. Tako je ista bakterija u jednim okolnostima povećavala šanse pčela da prežive infekciju, dok je u drugim bila povezana sa njihovom ranijom smrtnošću. [1]

Važno je razlikovati ta dva nalaza: zaštita od ispitivanog patogena vezana je za kolibaktin, dok se nalaz o skraćenom životnom veku odnosi na prisustvo bakterije i njen složen odnos sa domaćinom.

Ovo otkriće pokazuje da odnos između pčele i mikroorganizama koji žive u njenom digestivnom sistemu nije jednostavna podela na korisne i štetne bakterije.

Ista supstanca povezana je i sa rakom kod ljudi

Kolibaktin je naučnicima poznat i iz istraživanja ljudskog zdravlja. Određeni sojevi bakterije Escherichia coli, prisutne u ljudskim crevima, takođe mogu proizvoditi ovu supstancu.

Istraživanja su pokazala da kolibaktin može oštetiti DNK ljudskih ćelija i doprineti genetskim promenama povezanim sa nastankom raka debelog creva. Studija objavljena u časopisu Nature 23. aprila 2025. ispitivala je karakteristične mutacije povezane sa ovom supstancom u genomima tumora. [4]

Ipak, važno je naglasiti da se radi o različitim bakterijskim vrstama i različitim biološkim okolnostima.

Novo istraživanje nije ispitivalo prisustvo kolibaktina u medu i ne predstavlja dokaz da konzumiranje meda nosi rizik povezan sa ovom supstancom.

Šta ovo otkriće znači za pčelarstvo?

Iako su rezultati zanimljivi, još je rano govoriti o njihovoj neposrednoj primeni u pčelarskoj praksi. Istraživanje je sprovedeno u kontrolisanim laboratorijskim uslovima, a zaštitno dejstvo ispitivano je u odnosu na određeni bakterijski patogen.

Ono ne dokazuje da kolibaktin štiti pčele od svih bolesti, niti da bi dodavanje ove bakterije u košnice bilo korisno. Rezultati o preživljavanju pojedinačnih pčela takođe se ne mogu neposredno preneti na zdravlje i produktivnost celog društva.

Međutim, otvara zanimljivo pitanje: koliko zdravlje i otpornost pčelinjeg društva zavise od mikroorganizama koji prirodno nastanjuju digestivni sistem pčela?

Upravo razumevanje tih složenih odnosa moglo bi postati jedan od važnih pravaca budućih istraživanja zdravlja medonosne pčele.

Izvori