Prisustvo azijskog žutonogog stršljena u Poljskoj potvrđeno je sredinom oktobra 2026. godine, nakon što su fotografije nepoznatih stršljenova privukle pažnju pčelara i istraživača.
Prvi trag pojavio se još 26. septembra, kada je na platformi iNaturalist objavljena fotografija insekta za koji se posumnjalo da pripada vrsti Vespa velutina. Situacija je dobila na ozbiljnosti 11. oktobra, kada je pčelar Grzegorz Małek objavio fotografije stršljenova primećenih na njegovom pčelinjaku u mestu Wielka Wieś, severozapadno od Krakova.
Fotografije su ubrzo stigle do stručnjaka, koji su potvrdili identifikaciju. Usledila je zajednička akcija naučnika i pčelara. Gnezdo je pronađeno 14. oktobra, a portal Pasieka24 objavio je detaljnu hronologiju narednog dana. Poseban trag poticao je sa pčelinjaka Akademije za rudarstvo i metalurgiju AGH u Krakovu: pčelar Mateusz Drabek tamo je uhvatio primerak još 1. oktobra i kasnije ga predao istraživačima. Ta lokacija udaljena je oko 11 kilometara od nalazišta u Wielkoj Wsi. Poreklo tog primerka i postojanje eventualnog drugog gnezda ostali su predmet daljeg praćenja.
Pčelari i naučnici zajedno otkrili invazivnu vrstu
U potvrđivanju nalaza učestvovali su stručnjaci sa više poljskih naučnih institucija, uključujući Univerzitet u Šleskoj, Jagelonski univerzitet i Univerzitet prirodnih nauka u Vroclavu.
Među njima je dr Łukasz Nicewicz sa Univerziteta u Šleskoj, koji je za Poljsku novinsku agenciju PAP objasnio zbog čega ova vrsta predstavlja posebnu opasnost za pčelinjake.
Azijski žutonogi stršljen lovi pčele neposredno ispred leta košnice. Njegovo prisustvo može toliko poremetiti izletanje i povratak izletnica da društvo počinje da trpi ozbiljne posledice zbog smanjenog unosa hrane. U područjima sa velikim brojem stršljenova pritisak na pčelinja društva može biti naročito izražen krajem leta i tokom jeseni.
Poljski istraživači prikupili su primerke za genetičku analizu, koja bi trebalo da pomogne u utvrđivanju porekla pronađene populacije. Jedno od pitanja jeste da li su stršljenovi do Poljske stigli prirodnim širenjem iz susednih zemalja ili su slučajno preneti ljudskim transportom.
Stručnjaci iz Francuske pozvani da pomognu
Nakon pronalaska gnezda pokrenute su aktivnosti za njegovo uklanjanje. Prema informacijama koje je 17. oktobra objavila agencija PAP, najavljen je dolazak specijalizovane ekipe iz Francuske, zemlje koja ima više od dve decenije iskustva sa ovom invazivnom vrstom.
Azijski žutonogi stršljen prvi put je zabeležen u Francuskoj 2004. godine. Odatle se tokom narednih godina proširio na veliki deo zapadne i srednje Evrope. Njegovo širenje postalo je ozbiljan izazov za pčelare, stručnjake za zaštitu prirode i lokalne vlasti, naročito u područjima gde je uspostavio brojnu populaciju.
Pronalazak razvijenog gnezda u Poljskoj posebno je važan jer pokazuje da se vrsta na toj lokaciji već razmnožavala tokom sezone. Predstojeći nadzor treba da pokaže da li postoje i druga gnezda i da li će se invazivna vrsta trajno nastaniti u ovom delu zemlje.
Kako prepoznati azijskog žutonogog stršljena?
Vespa velutina razlikuje se od evropskog stršljena (Vespa crabro) po pretežno tamnom telu, karakterističnoj narandžastoj traci na zadnjem delu abdomena i žutim završecima nogu. Evropski stršljen ima znatno izraženiju žutu boju abdomena sa tamnim šarama.
Prepoznavanje vrste važno je za rano otkrivanje novih nalazišta, ali se identifikacija ne bi smela zasnivati samo na veličini insekta. U Poljskoj su upravo fotografije pčelara i građana omogućile da stručnjaci brzo potvrde prisustvo vrste i organizuju potragu za gnezdom.
Šta otkriće znači za evropsko pčelarstvo?
Prvo potvrđeno prisustvo azijskog žutonogog stršljena u Poljskoj predstavlja još jedan pokazatelj njegovog širenja evropskim kontinentom. Za pčelare Srbije ova vest ima značaj pre svega kao upozorenje na potrebu ranog prepoznavanja i praćenja invazivnih vrsta.
Iskustvo Poljske pokazuje koliko je važna saradnja pčelara, naučnih institucija i službi zaštite prirode. Dalja istraživanja pokazaće odakle su stršljenovi stigli u okolinu Krakova i da li je pronađeno gnezdo izolovan slučaj ili početak šireg naseljavanja vrste.
