Istraživači su analizirali polen 99 cvetnih biljnih vrsta iz 26 porodica i utvrdili da većina pojedinačnih izvora polena nije dobro odgovarala aminokiselinskom profilu koji je potreban medonosnim pčelama.
Rezultati su u junu 2026. objavljeni u naučnom časopisu Current Biology.
Polen je glavni izvor proteina
Nektar pčelama prvenstveno obezbeđuje ugljene hidrate, dok je polen njihov glavni izvor proteina i drugih hranljivih materija.
Proteini se sastoje od aminokiselina, među kojima postoje i esencijalne aminokiseline koje organizam ne može sam da proizvede u dovoljnoj količini i mora da ih dobije hranom.
Istraživači su zato uporedili odnos esencijalnih aminokiselina u tkivu medonosnih pčela sa sastavom polena različitih biljaka.
Većina analiziranih polena pokazala je znatna odstupanja od odnosa aminokiselina prisutnog u samim pčelama.
Eksperiment sa različitim vrstama proteinske hrane
Nakon analize polena, istraživači su pripremili veštačke dijete sa različitim odnosima aminokiselina i njima hranili mlade radilice.
Pčele koje su dobijale hranu čiji je aminokiselinski sastav više odgovarao sastavu njihovog tkiva unosile su više hrane, dobijale više telesne mase i unosile veći udeo proteina.
Posebno je istraživan odnos histidina prema razgranatim aminokiselinama poput leucina i isoleucina.
Kada je sadržaj histidina bio relativno visok, pčele su smanjivale ukupan unos hrane, uključujući proteine i ugljene hidrate.
Naučnici smatraju da bi takvo ponašanje moglo da predstavlja mehanizam kojim pčele izbegavaju prekomeran unos pojedinih aminokiselina.
Polen jedne biljke često nije optimalan
Istraživanje ukazuje da visoka količina polena jednog porekla ne mora automatski da znači i optimalnu proteinsku ishranu.
Polen je reproduktivni materijal biljke, a njegov hemijski sastav nije prvenstveno prilagođen nutritivnim potrebama pčele.
Zbog toga se aminokiselinski profili znatno razlikuju između biljnih vrsta.
Rezultati daju dodatno objašnjenje za značaj raznovrsne paše, odnosno mogućnosti da društvo istovremeno koristi polen sa više biljnih vrsta.
Perga je bila bolje uravnotežena
Istraživači su analizirali i pergu, odnosno polen uskladišten i prerađen u košnici.
Njen aminokiselinski profil bio je uravnoteženiji od većine pojedinačnih izvora polena.
Još bliži potrebama pčela bio je sastav žlezdanih sekreta hraniteljica kojima se hrani leglo.
Kod medonosnih pčela polen prvo konzumiraju mlade radilice, a zatim njegove hranljive materije koriste za proizvodnju sekreta kojim hrane larve.
Autori smatraju da kombinovanje različitih polena i njihova prerada kroz hraniteljice mogu pomoći društvu da ublaži nutritivne nedostatke pojedinačnih biljnih vrsta.
To ipak ne znači da je svaki uzorak perge nutritivno identičan ili da je sam proces skladištenja dovoljan da potpuno nadoknadi lošu raznovrsnost izvora polena.
Značaj raznovrsne paše
Rezultati imaju praktičan značaj za planiranje površina namenjenih pčelama i drugim oprašivačima.
Autori istraživanja smatraju da mere za pomoć oprašivačima ne bi trebalo da budu usmerene samo na broj biljaka i trajanje cvetanja, već i na raznovrsnost izvora polena.
To je posebno važno u pejzažima u kojima velike monokulture tokom kratkog perioda pružaju obilje hrane, dok je broj dostupnih biljnih vrsta pre i posle glavne paše mali.
Za medonosnu pčelu problem može biti donekle ublažen donošenjem polena sa više izvora i njegovom preradom u društvu, dok je kod brojnih solitarnih pčela situacija drugačija jer larve polen dobijaju direktnije.
Šta ovo govori o proteinskim pogačama?
Studija nije ispitivala komercijalne proteinske pogače, pa se na osnovu nje ne može zaključiti da su one odgovarajuća ili neodgovarajuća zamena za prirodni polen.
Istraživanje ipak pokazuje da ukupan procenat proteina nije jedina osobina od značaja.
Nutritivna vrednost proteinskog izvora zavisi i od sastava i međusobnog odnosa aminokiselina, kao i od toga koliko pčele hranu mogu da iskoriste.
Zbog toga dve vrste hrane sa istim ukupnim procentom proteina ne moraju imati jednaku biološku vrednost za pčelinje društvo.
Količina polena nije jedini pokazatelj
Za pčelare rezultati predstavljaju dodatni razlog da količinu polena u košnici ne posmatraju kao jedini pokazatelj kvaliteta proteinske ishrane.
Ramovi puni polena pokazuju da hrane ima, ali ne daju potpunu informaciju o njenom aminokiselinskom sastavu.
Nova studija zato podržava značaj botanički raznovrsne i kontinuirane paše, posebno tokom perioda intenzivnog razvoja legla.
Tekst je zasnovan na primarnim dokumentima i urednički obrađen bez preuzimanja tuđih formulacija.
